Publikacja została opracowana w ramach projektu systemowego Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości „Partnerstwo publiczno-prywatne” finansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Działanie 2.1. „Rozwój kadr nowoczesnej gospodarki”, Poddziałanie 2.1.3. „Wsparcie systemowe na rzecz zwiększenia zdolności adaptacyjnych pracowników i przedsiębiorstw”.

Autorzy:

dr Rafał Cieślak, radca prawny, wspólnik zarządzający w Kancelarii Doradztwa Gospodarczego Cieślak & Kordasiewicz – warszawskiej firmie doradczej, która z sukcesami realizuje kompleksowe usługi doradcze w ramach projektów ppp, w tym w szczególności w obszarze efektywności energetycznej.

Bartosz Korbus, specjalista z zakresu ppp i funduszy UE, założyciel Instytutu PPP, kierownik projektu systemowego PARP po stronie partnera – IPPP, uczestniczył w realizacji wielu inwestycji samorządowych jako doradca strony publicznej lub prywatnej.

Redakcja:

Bartosz Korbus

Poglądy i opinie wyrażone przez autorów publikacji nie muszą odzwierciedlać stanowiska Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.

Wydawca:

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

ul. Pańska 81/83

00-834 Warszawa

www.parp.gov.pl

Współpraca:

Instytut Partnerstwa Publiczno-Prywatnego, partner projektu

www.ippp.pl

Skład i łamanie:

Agnieszka Kaczmarek, Studio Grafiki i DTP Grafpa, www.grafpa.pl

© Copyright by Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2015

Publikacja bezpłatna

Publikacja dostępna jest na stronie www.ppp.parp.gov.pl

ISBN 978-83-7633-332-8

Spis treści

1. Wprowadzenie

1.1 Efektywność energetyczna a zadania własne jednostek samorządu terytorialnego

1.2 Przegląd postępowań na wybór partnera prywatnego/koncesjonariusza w obszarze termomodernizacji

2. Analiza przeprowadzonych postępowań oraz zawartych umów o ppp dotyczących realizacji przedsięwzięć w obszarze termomodernizacji

2.1 Przygotowanie projektu

2.2 Przedmiot i zakres inwestycyjny przedsięwzięć

2.3 Tryb wyboru partnera prywatnego

2.4 Warunki udziału w postępowaniu

2.5 Kryteria oceny ofert

2.6 Struktura finansowa projektu i czas trwania umowy

2.7 Okres umowy

2.8 Podział zadań i ryzyk

2.9 Wsparcie eksperckie

2.10 Analizy przedrealizacyjne

2.11 Doradztwo prawne

2.12 Rezultaty postępowań

2.13 Korzyści z zastosowania modelu ppp w projektach obejmujących termomodernizację – ocena sektora publicznego

2.14 Projekty typu ESCO bez zastosowania przepisów Ustawy o ppp

3. Podsumowanie i rekomendacje

1. Wprowadzenie

Niniejszy raport został przygotowany w ramach projektu systemowego Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości pt. „Partnerstwo publiczno-prywatne”, którego celem jest upowszechnianie wiedzy o partnerstwie publiczno-prywatnym prowadzące do zwiększenia liczby przedsięwzięć realizowanych w tej formule. w ramach projektu zrealizowano szereg działań edukacyjnych, analitycznych i doradczych, służących przybliżeniu natury i zastosowań ppp w praktyce podmiotom publicznym i prywatnym. Jednym z nich było opracowanie raportów dotyczących rynku ppp w Polsce w kilku obszarach gospodarki. Niniejsza publikacja przybliża doświadczenia podmiotów publicznych i przedsiębiorców w obszarze wdrażania przedsięwzięć z zakresu termomodernizacji, szerzej zarządzania efektywnością energetyczną obiektów użyteczności publicznej. Analizie poddano 11 postępowań realizowanych na terenie całego kraju od wejścia w życie Ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym[1], tj. od 27 lutego 2009 r. do 31 grudnia 2014 r.

Na tle całego ryku ppp w Polsce sektor przedsięwzięć termomodernizacyjnych cieszy się bardzo wysoką skutecznością postępowań o udzielnie zamówienia i relatywnie największą liczbą udanych przedsięwzięć ppp[2]. Ze względu na techniczną naturę tego typu projektów, wynagrodzenie partnera prywatnego, choć ściśle powiązane z osiągnięciem efektu energetycznego, przekładającego się na oszczędności budżetowe strony publicznej, zawsze w całości pochodzi z budżetu podmiotu publicznego. Przedsięwzięcia energooszczędne mają również tę zaletę, że nawet, jeśli wynagrodzenie partnera prywatnego jest płatne z budżetu podmiotu publicznego, ich wdrożenie de facto zmniejsza obciążenie strony publicznej, przyczyniając się do oszczędności w wydatkach bieżących. Ten model wynagrodzenia w kontekście Ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym (art. 4 ust 2) pociąga za sobą konieczność zastosowania do wyboru partnera prywatnego przepisów Ustawy Prawo zamówień publicznych. Wysoka skuteczność opisywanych postępowań zachęca kolejne podmioty publiczne do nawiązania współpracy z sektorem prywatnym w obszarze inwestycji z zakresu efektywności energetycznej również wtedy, gdy podmiot publiczny jest beneficjentem środków dotacyjnych. Jak pokazuje doświadczenie, możliwe jest tworzenie tzw. hybrydowych projektów ppp, w których część finasowania przedsięwzięcia, oprócz strony prywatnej, zapewniają środki krajowych funduszy celowych czy środki pochodzące z budżetu UE. Samorządy, jak również inne podmioty publiczne, stojące wobec obowiązków polepszenia efektywności energetycznej posiadanej infrastruktury oraz ograniczenia wydatków bieżących związanych z jej utrzymaniem mogą czerpać z doświadczeń opisanych w niniejszym raporcie.

W opracowaniu przedstawiono najważniejsze założenia ogłoszonych postępowań dotyczących przedsięwzięć termomodernizacyjnych oraz zawartych i realizowanych już umów o ppp. Raport przedstawia wnioski skonstruowane na bazie danych zebranych w trakcie analizy ogłoszeń służących zainicjowaniu przetargu, zapisów umów oraz opinii podmiotów publicznych i prywatnych biorących udział w realizacji przedsięwzięcia. Wskazano i scharakteryzowano również strony zawartych umów i harmonogramy realizacji przedsięwzięć. Zebrane informacje posłużyły do analizy przyjętych w danych projektach modeli prawnych i finansowych wraz z rekomendacją tych, które się sprawdziły, a także ze wskazaniem okoliczności, które mogły być powodem niepowodzenia projektu.

1.1 Efektywność energetyczna a zadania własne jednostek samorządu terytorialnego

Jednym z zadań własnych samorządu jest zarządzanie majątkiem komunalnym, w tym budynkami użyteczności publicznej, które obejmuje nie tylko bieżącą eksploatację, ale również rozwój posiadanych zasobów, ich bieżące remonty i modernizacje, szczególnie jeśli prowadzą do wzrostu wartości i obniżenia kosztów eksploatacji. Samorządy w zakresie swych działań zarządczych i inwestycyjnych obowiązane są stosować normy jakościowe i techniczne zgodne m.in. ze standardami efektywności energetycznej, które w coraz większym stopniu są spójne z europejską polityką ochrony środowiska.

Głównym celem przyjętej strategii przez Radę Europejską w czerwcu w 2010 r. na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju, sprzyjającego włączeniu społecznemu pn.: „Europa 2020”, jest ograniczenie przez państwa członkowskie zużycia energii pierwotnej do 2020 r. o 20% w stosunku do zużycia w roku 2010. Biorąc pod uwagę, iż budynki absorbują około 40% finalnej energii, znaczne oszczędności w tym zakresie może przynieść inwestowanie w działania na rzecz efektywności energetycznej właśnie w obiektach kubaturowych. w ocenie Komisji Europejskiej, powszechniejsze zastosowanie efektywnych energetycznie urządzeń i technologii, w połączeniu z korzystaniem z energii odnawialnej, stanowi wydajny kosztowo sposób wzmacniania bezpieczeństwa dostaw energii. Mimo znaczącego postępu w redukcji zużycia energii, ostatnie badania Komisji Europejskiej wskazują, że bez podjęcia dodatkowych działań UE będzie w stanie osiągnąć swój cel jedynie w połowie. Komisja wskazuje, że partnerstwo publiczno-prywatne jest jednym ze sposobów mających na celu zwiększenie skuteczności w tym obszarze.

Samorządy, niezależnie od zadań w zakresie rozwoju i utrzymania posiadanej infrastruktury, zgodnie z normami ochrony środowiska, zobowiązane są do kreowania lokalnej polityki energetycznej, sprzyjającej optymalnemu wykorzystaniu posiadanych zasobów i oszczędności w tym zakresie[3]. Cel ten realizują m.in. opracowując lokalne programy zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe.

W ocenie EPEC[4], projekty z zakresu efektywności energetycznej realizowane w formule partnerstwa publiczno-prywatnego zapewniają uzyskanie wyższych oszczędności w zużyciu energii niż inwestycje realizowane samodzielnie przez sektor publiczny. Wynika to z faktu, iż modelowy schemat współpracy w ramach ppp zakłada, że istotna część wynagrodzenia partnera prywatnego pochodzić będzie z oszczędności, jakie wygenerowane zostaną wskutek podjętych przez niego działań termomodernizacyjnych. Podmiot publiczny nie musi zatem uprzednio zabezpieczać kwot potrzebnych na wynagrodzenie inwestora. To innowacyjne podejście stanowi dla sektora publicznego kluczowy bodziec do wdrażania tego typu projektów, bowiem oczekiwany rezultat (oszczędność energii) jest mierzony jako osiągnięte zmniejszenie zużycia energii, a wysokość wynagrodzenia partnera prywatnego jest z nim ściśle skorelowana. Mechanizm płatność oparty na gwarancji oszczędności sektora prywatnego w ppp, przypomina znaną od wielu lat formułę ESCO, jednakże w ramach ppp partner prywatny odpowiada za kompleksowe przeprowadzenie inwestycji, przejmując również obowiązki utrzymania obiektów w zakresie wykonanych prac termomodernizacyjnych. Oprócz korzystnego dla strony publicznej modelu finansowania inwestycji w tym obszarze, przeprowadzenie termomodernizacji obiektów w formule ppp pozwoli podmiotom publicznym na:

- osiągnięcie efektu energetycznego polegającego na zmniejszeniu zużycia energii elektrycznej i cieplnej, czego rezultatem ma być obniżenie kosztów;

- uzyskanie oszczędności w przyszłych wydatkach ponoszonych na utrzymanie obiektów;

- zmniejszenie emisji szkodliwych substancji i pyłów przez obniżenie emisji dwutlenku węgla do atmosfery;

- podniesienie standardu użytkowania budynków;

- poprawę estetyki obiektów oraz ich otoczenia[5].

Zainteresowanie tego typu projektami wciąż rośnie. Głównym powodem zwiększenia liczby przedsięwzięć realizowanych w modelu ppp w tym obszarze jest wspomniany sposób ich finansowania. Istotna część wynagrodzenia partnera prywatnego pochodzi bowiem z oszczędności, jakie wygenerowane zostaną wskutek podjętych przez niego prac modernizacyjnych i zarządzania energią[6]. Dodatkowym czynnikiem wspierającym rozwój ppp w zakresie termomodernizacji jest możliwość uzyskania przez sektor publiczny bezzwrotnego dofinansowania ze środków Unii Europejskiej lub źródeł krajowych, m.in. z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ramach tzw. Systemu Zielonych Inwestycji (GIS).

1.2 Przegląd postępowań na wybór partnera prywatnego/koncesjonariusza w obszarze termomodernizacji

1 Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. (Dz.U. z 2009 r., nr 19, poz. 100 ze zm.), zwana dalej Ustawą o ppp.

2 Przez przedsięwzięcia ppp należy rozumieć projekty realizowane na podstawie Ustawy o ppp.

3 Art. 18 Ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 1059 ze zm.).

4 EPEC Guidance on Energy Efficiency in Public Buildings.

5 R. Cieślak, Partnerstwo publiczno-prywatne w sektorze efektywności energetycznej, „Biuletyn partnerstwa publiczno-prywatnego” 2013, nr 8, r., s. 48–54.

6 R. Cieślak (red.), Partnerstwo publiczno-prywatne: 100 pytań, wyjaśnień i interpretacji, Warszawa 2014 r.

2. Analiza przeprowadzonych postępowań oraz zawartych umów o ppp dotyczących realizacji przedsięwzięć w obszarze termomodernizacji

2.1 Przygotowanie projektu

Niezależnie od sektora, w którym dany projekt ppp jest realizowany, właściwe przygotowanie strony publicznej do wdrożenia przedsięwzięcia partnerskiego ma zasadnicze znaczenie dla powodzenia całego procesu tworzenia ppp, gdyż na tym etapie powstaje struktura przyszłej współpracy, którą obie strony kontraktu będą związane przez okres kilkunastu lat. Skuteczne wdrożenie i realizacja projektów termomodernizacyjnych w ramach ppp, z punktu widzenia możliwości osiągnięcia zakładanego poziomu efektywności energetycznej, w pierwszej kolejności wymaga od podmiotu publicznego przeprowadzenia inwentaryzacji infrastruktury objętej zakresem przedsięwzięcia oraz określenia wstępnego zakresu projektu. Dlatego też we wszystkich analizowanych w niniejszym raporcie postępowaniach ppp, strona publiczna w dokumentacji przetargowej wskazała pożądany zakres prac modernizacyjnych, które następnie stanowiły punkt wyjściowy do określenia – w trakcie dialogu z inwestorami – ostatecznego zakresu inwestycyjnego przedsięwzięcia i dokonania optymalnego podziału zadań projektowych pomiędzy strony przyszłego kontraktu.

W kilku przypadkach procedura wyboru partnera prywatnego została poprzedzona wykonaniem kompleksowej analizy prawno-finansowej przedsięwzięcia, pod kątem zasadności jego realizacji w modelu partnerstwa publiczno-prywatnego. Niejednokrotnie też etap analityczny dotyczył wyłącznie prawnej wykonalności zadania na gruncie Ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym oraz polegał na wskazaniu głównych ryzyk związanych z realizacją przedsięwzięcia w tej formule. O dużej skuteczności postępowań poprzedzonych procesem analitycznym świadczy fakt, iż w ponad połowie takich procedur złożono przynajmniej jedna ważną ofertę (2 zawarte umowy, jedna oferta jest w trakcie oceny). Statystyka ta może być jeszcze bardziej korzystna, bowiem w pozostałych postępowaniach trwa dialog z potencjalnymi partnerami prywatnymi (w Płocku oraz w Kobyłce).

W przypadkach, gdzie strona publiczna zakładała udział środków zewnętrznych w strukturze finansowej przedsięwzięcia, etap przygotowawczy obejmował, co do zasady, również sporządzenie audytów energetycznych[7] obiektów jako dokumentów niezbędnych do ubiegania się o dofinansowanie ze środków pochodzących m.in. z NFOŚiGW lub WFOŚiGW (m.in. w Karczewie i w Świdnicy). Dokumenty te stanowiły najczęściej wkład własny podmiotu publicznego w przedsięwzięcie[8]. w pozostałych przypadkach opracowanie audytów energetycznych zostało powierzone w ramach umowy o ppp partnerowi prywatnemu – jako jedno z zadań etapu projektowania.

Na uwagę zasługuje fakt, iż – co charakterystyczne – dla projektów ppp realizowanych w trybach „negocjacyjnych”, postępowania te nie są poprzedzane dialogiem technicznym[9]. Wynika to w głównej mierze z faktu, że we wszystkich przedsięwzięciach ppp, gdzie źródło wynagrodzenia partnera prywatnego stanowią środki pochodzące w całości z budżetu publicznego, procedura wyboru inwestora realizowana jest w ramach dialogu konkurencyjnego, który może dotyczyć wszystkich aspektów przyszłego partnerstwa, w tym także kwestii technicznych. Powoduje to, iż strona publiczna ma możliwość określenia optymalnego modelu i zakresu realizacji projektu w ramach jednej procedury bez potrzeby „dzielenia” postępowania na etap dialogu technicznego oraz negocjacji w ramach ww. trybu przetargowego.

Z przeprowadzonej analizy wynika również, iż, w celu określenia potencjalnego kręgu podmiotów zainteresowanych przedsięwzięciem, realizacja blisko połowy projektów (5 projektów) z zakresu termomodernizacji została poprzedzona tzw. testem rynku. z kolei strona publiczna w żadnym przypadku nie zdecydowała się na przeprowadzenie konsultacji społecznych, uznając, iż przedsięwzięcia modernizacji energetycznej stanowią oczekiwane przez mieszkańców działania zmierzające do poprawy funkcjonalności i estetyki miejskiej infrastruktury publicznej.

2.2 Przedmiot i zakres inwestycyjny przedsięwzięć

W każdym z analizowanych w niniejszym raporcie przedsięwzięć, przedmiot inwestycji objął sfinansowanie, zaprojektowanie i wykonanie określonych w programie funkcjonalno-użytkowym prac termomodernizacyjnych, mających na celu zmniejszenie kosztów zużycia energii cieplnej i energii elektrycznej w budynkach wchodzących w zakres projektu, a także utrzymanie sprawności technicznej zainstalowanych urządzeń oraz zarządzanie gospodarką energetyczną obiektów w zakresie niezbędnym dla zachowania określonego efektu energetycznego.

Przeprowadzona analiza wskazuje również na zróżnicowaną wielkość i wartość przedsięwzięć z zakresu termomodernizacji realizowanych w tej formule (pojedyncze przedsięwzięcie objęło swoim zakresem średnio 10 obiektów użyteczności publicznej). Największą z realizowanych inwestycji ppp w tym obszarze jest projekt termomodernizacji obiektów oświatowych w Bytomiu, w którego zakres weszło 17 placówek oświatowych (wartość kontraktu wyniosła blisko 50 mln zł), najmniejszym zaś przedsięwzięcie modernizacji 3 obiektów użyteczności publicznej zlokalizowanych na terenie gminy Wołów o wartości 4 mln zł. Spośród przedsięwzięć, gdzie trwa nadal procedura wyboru partnera prywatnego, największą liczbą obiektów objęty został projekt miasta Płock – w zakres którego wchodzi 27 budynków komunalnych. Warto w tym miejscu podkreślić, że mimo dużej liczby budynków, szacuje się, że, z uwagi na planowany niewielki zakres robót budowlanych, jego wartość będzie o połowę niższa niż w przypadku kontraktu zawartego przez miasto Bytom.

Typowy zakres robót, które zostały wykonane w ramach etapu inwestycyjnego w poszczególnych projektach zakończonych zawarciem umowy o ppp przedstawiają się następująco:

- wykonanie ocieplenia ścian i stropodachów;

- wymiana zewnętrznej stolarki okiennej i drzwiowej;

- wymiana obróbek blacharskich, rynien, rur spustowych i pokrycia dachów;

- wymiana instalacji odgromowej;

- modernizacja instalacji grzewczej;

- modernizacja instalacji elektrycznej i oświetlenia wewnętrznego;

- wdrożenie systemu zarządzania ciepłem i oświetleniem.

Dodatkowo w zależności od stopnia zużycia budynków oraz oczekiwań strony publicznej, zakres prac inwestycyjnych w poszczególnych przedsięwzięciach objął również:

- wykonanie dodatkowych napraw, przebudowę poszczególnych obiektów, remont związany z estetyką obiektu (naprawa elewacji, schodów, ukształtowanie terenu wokół obiektu);

- remont urządzeń wentylacyjnych;

- przebudowę systemu odbioru wód opadowych;

- montaż paneli fotowoltaicznych.

2.3 Tryb wyboru partnera prywatnego

Decydującym czynnikiem trybu wyboru partnera prywatnego jest przedmiot projektu. Termomodernizacja budynków użyteczności publicznej to rodzaj przedsięwzięcia, gdzie jedynym źródłem wynagrodzenia partnera prywatnego są środki pochodzące z budżetu podmiotu publicznego, zgromadzone w ramach oszczędności uzyskanych z tytułu zmniejszenia zużycia energii elektrycznej i cieplnej w obiektach, w których przeprowadzono termomodernizacje (brak możliwość eksploatacji przedmiotu ppp).

Zgodnie z art. 4 Ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym:

1. Jeżeli wynagrodzeniem partnera prywatnego jest prawo do pobierania pożytków z przedmiotu partnerstwa publiczno-prywatnego, albo przede wszystkim to prawo wraz z zapłatą sumy pieniężnej, do wyboru partnera prywatnego i umowy o partnerstwie publiczno-prywatnym stosuje się przepisy ustawy z dnia 9 stycznia 2009 r. o koncesji na roboty budowlane lub usługi (Dz. U. Nr 19, poz. 101, Nr 157, poz. 1241 i Nr 223, poz. 1778), w zakresie nieuregulowanym w niniejszej ustawie.

2. W przypadkach innych niż określone w ust. 1, do wyboru partnera prywatnego i umowy o partnerstwie publiczno-prywatnym stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 223, poz. 1655, z późn. zm.3), w zakresie nieregulowanym w niniejszej ustawie.

Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania oraz fakt, iż całość wynagrodzenia partnera prywatnego pochodzić będzie ze środków budżetowych podmiotu publicznego, zachodzi konieczność jego wyłonienia w oparciu o przepisy Ustawy Prawo zamówień publicznych (tryb koncesyjny nie znajdzie w tym przypadku zastosowania)[10]. Strona publiczna realizowała powyższy obowiązek, korzystając w tym zakresie z trybu dialogu konkurencyjnego (we wszystkich analizowanych postępowaniach). Jest on z powodzeniem stosowany w przypadku przedsięwzięć realizowanych w formule ppp (nie tylko w obszarze termomodernizacji), z uwagi na możliwość przeprowadzenia wieloaspektowych negocjacji z potencjalnymi partnerami prywatnymi, w celu ustalenia zakresu technicznego i funkcjonalnego przedsięwzięcia oraz uwarunkowań prawnych i finansowych.

W każdym z analizowanych postępowań na etapie dialogu, potencjalni partnerzy prywatni dokonywali badań i pomiarów obiektów objętych zakresem przedsięwzięcia pod kątem określenia optymalnego zakresu prac, niezbędnych do uzyskania efektywności energetycznej oraz przedstawiali proponowany sposób obliczenia oszczędności. Elementy te stanowiły podstawę do dokonania w drodze negocjacji optymalnego podziału zadań i ryzyk projektowych oraz ustalenia ostatecznego zakresu realizacyjnego przedsięwzięcia.

Jedną z głównych korzyści z zastosowania procedury dialogu konkurencyjnego do wyboru partnera prywatnego jest możliwość dokonania, przed zaproszeniem do składania ofert, modyfikacji zakresu rzeczowego projektu. w kilku przedsięwzięciach strona publiczna skorzystała z tego uprawnienia, a jednym z takich przykładów było podjęcie przez władze gminy Karczew decyzji o wyłączeniu z projektu budynku „Agronomówka” w Sobiekursku, z uwagi na wskazaną przez wykonawców konieczność poniesienia wysokich kosztów remontu budynku, nieprzekładających się na poziom oszczędności w zużyciu energii[11].

2.4 Warunki udziału w postępowaniu

Analiza dokumentacji przetargowej przedsięwzięć z zakresu termomodernizacji umożliwiła dokonanie zestawienia najczęściej stosowanych w tych procedurach warunków udziału w postępowaniu. Oprócz formalnych kryteriów dopuszczających do udziału w postępowaniu, na uwagę zasługują warunki dotyczące wiedzy i doświadczenia, potencjału kadrowego oraz zdolności ekonomicznej inwestorów prywatnych.

Wiedza i doświadczenie

Najczęściej stawianym warunkiem udziału w analizowanych postępowaniach było posiadanie przez wykonawców odpowiedniego doświadczenia w realizacji prac budowlanych, odpowiadającego w zakresie przedmiotowym oraz finansowym planowanej inwestycji. Takie postanowienia znalazły się w 13 postępowaniach (włączając w to dwie unieważnione procedury). Najczęściej branym pod uwagę okresem było 5 lat poprzedzających datę ogłoszenia postępowania ppp. W 6 z tych postępowań podmiot publiczny dodatkowo zastosował wymóg posiadania doświadczenia w zakresie eksploatacyjnym, polegającego na co najmniej 6-miesięcznym zarządzaniu energią, mediami i wykonywanymi ulepszeniami w obiektach poddanych termomodernizacji. Tylko w jednym postępowaniu podmiot publiczny wymagał od podmiotów zainteresowanych udziałem w postępowaniu posiadania doświadczenia związanego z zaprojektowaniem prac termomodernizacyjnych (gmina Świdnica).

Potencjał kadrowy

We wszystkich analizowanych postępowaniach podmiot publiczny wymagał wykazania odpowiedniego potencjału kadrowego, weryfikowanego przez oświadczenie o dysponowaniu osobami o określonych kwalifikacjach. Podmioty publiczne wskazywały najczęściej na wymóg dysponowania co najmniej:

- osobą posiadającą uprawnienia budowlane do kierowania robotami budowlanymi w specjalności konstrukcyjno-budowlanej;

- osobą uprawnioną do kierowania i projektowania robót w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci i instalacji wewnętrznych, urządzeń cieplnych, wentylacyjnych, gazowych, wodociągowych i kanalizacyjnych;

- osobą uprawnioną do kierowania i projektowania robót w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń elektrycznych i elektroenergetycznych.

Zdolność ekonomiczna

Najczęściej stosowanym warunkiem udziału w postępowaniu o charakterze ekonomicznym była zdolność podmiotu do sfinansowania przedsięwzięcia, wyrażona koniecznością posiadania odpowiednich środków finansowych/zdolności kredytowej lub ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej. w każdym z 13 ogłoszeń (liczba ta obejmuje dwa unieważnione postępowania) znalazły się postanowienia wprowadzające w stosunku do podmiotu prywatnego wymóg posiadania środków finansowych lub zdolności kredytowej określonych w postaci konkretnej wartości w złotych polskich.

Innym często występującym kryterium było posiadanie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej. Taki wymóg zastosowano w 8 postępowaniach.

2.5 Kryteria oceny ofert

Analiza wszystkich ogłoszeń wykazała, że kryteriami najczęściej branymi pod uwagę przy ocenie składanych ofert było kryterium ceny – rozumiane jako całość ryczałtowego wynagrodzenia wykonawcy z tytułu realizacji umowy o partnerstwie publiczno-prywatnym oraz obligatoryjne kryteria wynikające z Ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym, tj. podział zadań i ryzyk pomiędzy podmiotem publicznym i partnerem prywatnym, termin i wysokość przewidywanych płatności lub innych świadczeń podmiotu publicznego. Kryteria te zostały zastosowane we wszystkich analizowanych postępowaniach.

Zważywszy iż jedynym źródłem wynagrodzenia partnera prywatnego w przypadku przedsięwzięć termomodernizacyjnych będzie suma pieniężna przekazywana inwestorowi przez podmiot publiczny, a środki te z założenia mają pochodzić z oszczędności, strona publiczna w 6 postępowaniach wśród kryteriów oceny ofert wskazywała obok ceny, również kryterium poziomu gwarantowanych oszczędności w zużyciu energii elektrycznej i cieplnej określanego również jako koncepcja termomodernizacji uwzględniająca najbardziej efektywne rozwiązania techniczno-technologiczne. W przypadku gminy Radzionków: poziom gwarantowanych oszczędności był jednym z kryteriów przy ocenie ofert, ale nie zostało ono ujęte pn. Poziom gwarantowanych oszczędności w zużyciu energii elektrycznej i cieplnej określanego również jako koncepcja termomodernizacji uwzględniająca najbardziej efektywne rozwiązania techniczno-technologiczne, ale pn. Podział zadań i ryzk pomiędzy podmiotem publicznym i prywatnym. Zagwarantowanie określonego poziomu oszczędności to po prostu jedno z ryzyk przeniesionych na partnera prywatnego.

Stosowanie kryterium poziomu gwarancji uzyskanych oszczędności należy uznać za pożądane działanie strony publicznej, przede wszystkim z uwagi na wskazywany powyżej fakt, iż wygenerowane w ramach termomodernizacji oszczędności stanowić mają główne źródło wynagrodzenia partnera prywatnego. Podmiotom publicznym powinno na etapie oceny ofert zależeć na premiowaniu wykonawców, którzy zastosują efektywniejszą koncepcję termomodernizacji, skutkującą większymi gwarantowanymi oszczędnościami.

2.6 Struktura finansowa projektu i czas trwania umowy

Model finansowy projektów ppp w obszarze termomodernizacji charakteryzuje się tym, iż źródło wynagrodzenia partnera prywatnego pochodzi co do zasady w całości z budżetu strony publicznej zaangażowanej w przedsięwzięcie. Środki te podmiot publiczny uzyskuje co najmniej w części z oszczędności finansowych wygenerowanych w związku z obniżeniem zużycia energii cieplnej i elektrycznej w budynkach po przeprowadzonej termomodernizacji oraz dodatkowo – jak w przypadku projektów gminy Karczew i gminy Świdnica – z dofinansowania zewnętrznego w ramach krajowych programów NFOŚiGW lub WFOŚiGW.

W każdym z analizowanych przedsięwzięć celem strony publicznej było dążenie do tzw. samospłaty inwestycji z wygenerowanych oszczędności (w Bytomiu ponad 80% wartości inwestycji będzie pochodzić z uzyskanych oszczędności), dlatego cechą charakterystyczną kontraktów ppp zawieranych w tym przedmiocie jest wyrażona w strukturze umowy tzw. „gwarancja oszczędności partnera prywatnego”. Polega ona na tym, iż w wypadku nieuzyskania zagwarantowanych w ofercie oszczędności, wynagrodzenie partnera prywatnego w danym roku rozliczeniowym zostanie pomniejszone o kwotę stanowiącą iloczyn zwiększonego zużycia w gigadżulach i stawki za gigadżula w momencie wyliczania oszczędności. w analizowanych kontraktach strony najczęściej przyjmowały model egzekwowania kwoty „niedoboru” w formie noty obciążeniowej z możliwością dokonania potrącenia z raty wynagrodzenia partnera prywatnego za etap utrzymania.

Struktura finansowa w analizowanych projektach obejmowała wiele elementów, które zostały scharakteryzowane poniżej.

1. Wkład własny podmiotu publicznego.

Mimo iż najczęściej wybieraną formą wniesienia wkładu własnego w przedsięwzięcie przez podmiot publiczny było przekazanie partnerowi prywatnemu składników majątkowych w postaci audytów energetycznych lub dokumentacji projektowej (7 projektów), w czterech przedsięwzięciach partycypacja strony publicznej w realizacji projektu przyjmowała charakter pieniężny i obejmowała częściowe sfinansowanie etapu projektowania (projekty w Bytomiu i Dębem Wielkim) bądź też polegała na rozliczeniu ze środków dotacyjnych części prac inwestycyjnych, wykonanych przez partnera prywatnego na etapie budowy (projekty w Karczewie i w Świdnicy).

2. Opłata za dostępność.

W analizowanych przedsięwzięciach struktura wynagrodzenia partnera prywatnego (opłaty za dostępność) składała się z:

- rozliczenia za etap robót – następuje ono na podstawie faktury końcowej, płatnej w miesięcznych/kwartalnych/półrocznych ratach (rozłożenie płatności na raty), wystawionej przez partnera prywatnego po dokonaniu odbioru końcowego robót termomodernizacyjnych we wszystkich budynkach;

- rozliczenia za etap utrzymania – następuje ono na podstawie wystawianych przez partnera prywatnego miesięcznych/kwartalnych/półrocznych faktur, począwszy od zakończenia etapu robót do dnia zakończenia umowy.

Jak zostało powyżej wskazane, wysokość wynagrodzenia partnera prywatnego w każdym z analizowanych przedsięwzięć była uzależniona od faktycznej dostępności przedmiotu partnerstwa – tj. od poziomu rzeczywiście osiągniętych oszczędności w zużyciu mediów w danym roku rozliczeniowym.

2.7 Okres umowy

Okres umowy zawartej z partnerem prywatnym w każdym z analizowanych przedsięwzięć był ściśle związany z czasem niezbędnym dla finansowego zwrotu inwestycji z oszczędności, tj. od wartości przedmiotu przedsięwzięcia (rozumianego jako koszt robót i utrzymania obiektów we wskazanym zakresie przez okres obowiązywania umowy) oraz środków zaoszczędzonych przez podmiot publiczny na opłatach za media. Analizowane umowy o ppp w zależności od skali kontraktu zawierane były na okres od 10 do 17 lat.

2.8 Podział zadań i ryzyk

W przedsięwzięciach ppp w obszarze termomodernizacji na partnerze prywatnym spoczywa większość ryzyk, występujących zarówno na etapie inwestycyjnym jaki i na etapie zarządzania/utrzymania budynku/obiektu będącego przedmiotem umowy o ppp.

Ryzyka partnera prywatnego

Typowe ryzyka spoczywające na stronie prywatnej:

1. Ryzyka związane ze sfinansowaniem przedsięwzięcia, obejmujące:

- ryzyko związane z niedoszacowaniem prac i obowiązków partnera prywatnego;

- ryzyko płynności finansowej;

- ryzyko utraty zysku w związku z nieprawidłową realizacją przedsięwzięcia (np. zapłata kar umownych).

2. Ryzyka związane z projektowaniem, obejmujące:

- przyjęcie błędnych założeń projektowych;

- przyjęcie rozwiązań projektowych niezgodnych z programem funkcjonalno-użytkowym;

- złożenie niekompletnych wniosków o uzyskanie wymaganych prawem decyzji administracyjnych.

3. Ryzyka związane z wykonaniem robót i prac w ramach termomodernizacji, obejmujące:

- ryzyko opóźnień spowodowane warunkami meteorologicznymi;

- ryzyko opóźnień spowodowane błędami w planowaniu i koordynacji etapu budowy;

- ryzyko związane z udziałem podwykonawców, w tym wystąpienia wypadków przy pracy;

- ryzyko zastosowania jakości materiałów niezgodnej z programem funkcjonalno-użytkowym;

- ryzyko nieodpowiedniej wielkości zasobów ludzkich i materialnych.

3. Ryzyka związane z zarządzaniem energią w obiektach, obejmujące:

- ryzyko związane z niemożliwością dostarczenia zadeklarowanej w ofercie usługi (jakość);

- ryzyko niedotrzymania parametrów dostępności (osiągnięcia oszczędności na poziomie zadeklarowanym w ofercie);

- ryzyko zarządzania systemem energii.

Ryzyka podmiotu publicznego

W katalogu ryzyk ponoszonych przez stronę publiczną najczęściej znalazły się:

- Ryzyko zmian cen energii.

- Ryzyko związane z lokalizacją przedsięwzięcia.

- Ryzyko związane z przekazywaniem i stanem składników majątkowych.

- Ryzyko związane ze zmianą sposobu użytkowania obiektów objętych zakresem przedsięwzięcia.

- Ryzyko polityczne.

- Ryzyko usunięcia skutków aktów wandalizmu w obiektach wpływających na poziom oszczędności.

Przedstawiony powyżej podział ryzyk projektowych ma istotne znaczenie z punktu widzenia klasyfikacji budżetowej wydatków ponoszonych przez stronę publiczną w ramach kontraktu ppp, bowiem, zgodnie z postanowieniami art. 18a Ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym, aktywa włączone w przedsięwzięcie ppp nie będą zaliczane do długu sektora ogólnorządowego, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące warunki: partner prywatny przejmie na siebie „ryzyko związane z budową” oraz co najmniej jedno z następujących ryzyk: „ryzyko popytu” lub „ryzyko dostępności”. Zważywszy, iż modelowy podział ryzyk projektowych w formule ppp z zakresu termomodernizacji zakłada obciążenie partnera prywatnego zasadniczą częścią ryzyka budowy oraz ryzyka dostępności, zobowiązania z zawartych umów o ppp w tym obszarze mają neutralny charakter względem państwowego długu publicznego w rozumieniu Ustawy o finansach publicznych. Czynnik ten stanowi jedną z licznych korzyści realizacji inwestycji termomodernizacyjnych w modelu ppp.

2.9 Wsparcie eksperckie

Analiza zebranych w niniejszym raporcie danych wskazuje, że w 8 spośród 11 realnych projektów w obszarze termomodernizacji strona publiczna korzystała z zewnętrznego wsparcia eksperckiego. W zależności od oczekiwań zamawiającego jego zakres był zróżnicowany i obejmował zarówno wykonanie kompleksowych analiz przedrealizacyjnych (np. projekt realizowany w Bytomiu i w Świdnicy) z prawną obsługą postępowania na wybór partnera prywatnego, jak również dotyczył wyłącznie doradztwa prawnego na etapie procedury przetargowej.

2.10 Analizy przedrealizacyjne

Przedmiot analiz przedrealizacyjnych obejmował w szczególności:

- weryfikację dokumentacji technicznej, posiadanej przez podmiot publiczny, pod kątem przydatności do realizacji przedsięwzięcia;

- analizę wpływu zobowiązań wynikających z umowy o ppp, poziom długu jednostki samorządu terytorialnego i poziom wskaźnika spłaty zobowiązań wynikający z art. 243 Ustawy o finansach publicznych;

- analizę korzyści, jakie wynikają z tytułu realizacji termomodernizacji na podstawie Ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym;

- wskazanie rekomendowanego modelu podziału zadań i ryzyk projektowych;

- rekomendację trybu wyboru partnera prywatnego.

2.11 Doradztwo prawne

Zakres doradztwa prawnego w analizowanych przedsięwzięciach obejmował:

- opracowanie dokumentacji przetargowej (ogłoszenia o postępowania z wymaganymi załącznikami);

- ocenę spełnienia przez zainteresowane podmioty warunków udziału w postępowaniu;

- sporządzenie projektu umowy o ppp;

- udział w negocjacjach z partnerami prywatnymi;

- przygotowanie SIWZ i szczegółowych kryteriów oceny ofert;

- bieżące konsultacje i sporządzanie pism w toku postępowania.

Na uwagę zasługuje fakt, iż strona publiczna w projektach termomodernizacyjnych rzadko korzystała ze wsparcia doradców technicznych, samodzielnie weryfikując rekomendowany przez wykonawców w trakcie dialogu zakres prac inwestycyjnych oraz opracowując w ramach własnych komórek organizacyjnych dokumentację techniczną dotyczącą przedsięwzięcia, tj. program funkcjonalno-użytkowy.

2.12 Rezultaty postępowań

Rosnące zainteresowanie sektora publicznego realizacją przedsięwzięć modernizacji energetycznej w modelu ppp spowodowane jest w dużym stopniu faktem, iż projekty te charakteryzują się wysoką skutecznością i relatywnie największą liczbą podpisanych umów o ppp w stosunku do liczby ogłoszonych postępowań. Świadczą o tym statystyki, które wskazują, iż spośród 11 projektów termomodernizacji planowanych do realizacji w modelu ppp, aż w 8 przypadkach zawarto umowę z partnerem prywatnym (blisko 100% skuteczność zakończonych postępowań), w 2 kolejnych przedsięwzięciach trwa procedura wyboru partnera prywatnego, a tylko jeden projekt nie został zrealizowany i dotyczy Kompleksowej termomodernizacji budynków Domu Pomocy Społecznej w Ołdakach.

Korzystna jest również statystyka w zakresie liczby ogłaszanych procedur, bowiem tylko w przypadku projektu gminy Świdnica procedurę wyboru partnera prywatnego ogłaszano trzykrotnie (dwukrotnie unieważniono postępowania z przyczyn formalnych), w pozostałych zaś przypadkach wyboru partnera prywatnego dokonano w ramach pierwszego postępowania.

2.13 Korzyści z zastosowania modelu ppp w projektach obejmujących termomodernizację – ocena sektora publicznego

W ocenie przedstawicieli samorządów, które skutecznie zrealizowały termomodernizację obiektów użyteczności publicznej w modelu ppp, jedną z najważniejszych korzyści w wyborze tej formy jest udzielenie przez partnera prywatnego umownej gwarancji osiągnięcia rezultatu w postaci określonego w ofercie poziomu oszczędności w zużyciu energii w poszczególnych obiektach. Ta gwarancja daje podstawę do wykonania obliczeń, które stanowią założenia do kalkulacji finansowej realizacji inwestycji i okresu zwrotu poniesionych nakładów oraz umożliwia podmiotowi publicznemu sprawowanie większej kontroli nad prawidłowością realizacji zadania przez partnera prywatnego. Należy podkreślić, że w przypadku wykonania projektów termomodernizacyjnych metodą tradycyjną, nawet przy udziale środków bezzwrotnych, efekt w postaci gwarantowanych oszczędności nie występuje. Aktualnie tylko dzięki ppp strona publiczna jest w stanie realnie uzyskać określony (zazwyczaj bardzo wysoki) poziom oszczędności w zużyciu energii cieplnej i elektrycznej.

Jako kolejny istotny czynnik wskazywany przez przedstawicieli władz publicznych, przemawiający za modelem ppp, jest możliwość przeprowadzenia termomodernizacji w kilku lub kilkunastu obiektach w ciągu jednego roku budżetowego, co z uwagi na konieczność realizacji innych inwestycji komunalnych – w przypadku realizacji zadania metodą tradycyjną byłoby w tak krótkim czasie niemożliwe. Ponadto, stosownie do przepisów art. 18a Ustawy o ppp, realizacja inwestycji w formule ppp pozwala na ujęcie zobowiązań budżetowych wynikających z kontraktu z partnerem prywatnym poza długiem publicznym, w przypadku przejęcia przez inwestora większości ryzyka związanego z budową oraz dostępnością. W rezultacie daje to również możliwość przeniesienia na partnera prywatnego części odpowiedzialności za zadania, które systemowo są zarezerwowane dla podmiotu publicznego. Istotna jest także kwestia zarządzania obiektami, z którymi wiąże się generowanie dodatkowych dochodów budżetowych, np. w przypadku nadwyżki oszczędności przekazywanej na rzecz podmiotu publicznego.

2.14 Projekty typu ESCO bez zastosowania przepisów Ustawy o ppp

Analizując rynek ppp należy zwrócić uwagę, że część samorządów, realizując zadania z zakresu termomodernizacji budynków użyteczności publicznej, zastosowała ekonomiczny model rozliczeń, funkcjonujący w umowach o ppp, bez formalnego wdrożenia przedsięwzięcia w formule ppp, ograniczając się do zastosowania Ustawy Prawo zamówień publicznych. Uprawnione zatem jest przyjęcie, iż rynek przedsięwzięć ppp jest nieco szerszy niż liczba umów formalnie zawartych w oparciu o Ustawę o ppp. Warto zapoznać się z tymi doświadczeniami, aby mieć pełniejszy obraz korzyści ekonomicznych związanych z zastosowania formuły ppp oraz potencjalnych zagrożeń wynikających z niezastosowania Ustawy o ppp tam gdzie jest to wskazane. Chodzi o projekty, których przedmiotem jest powierzenie wykonawcy zaprojektowania i wykonania robót z zakresu modernizacji energetycznej wraz z udzieleniem gwarancji oszczędności powiązanej z zarządzaniem przez wykonawcę systemem kontroli zużycia energii. Wynagrodzeniem wykonawcy w tych projektach, podobnie jak w projektach ppp, jest płatność zamawiającego. Jednocześnie na wykonawcę nakładany jest obowiązek zapłaty kar umownych w przypadku braku osiągnięcia gwarantowanego poziomu oszczędności. Struktura tych przedsięwzięć w zasadniczych zrębach odpowiada modelowi przedsięwzięć ppp. Pomimo tego z jakichś względów zamawiający nie zdecydowali się na zastosowanie przepisów Ustawy o ppp. Spośród wielu tego typu projektów wymienić można co najmniej dwa: Zarządzanie energią w obiektach dydaktyczno-oświatowych w Sosnowcu, gdzie zamawiającym było miasto Sosnowiec oraz Zwiększenie efektywności energetycznej w obiektach użyteczności Publicznej Powiatu Kluczborskiego m.in. poprzez wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych, gdzie zamawiającym było starostwo powiatowe w Kluczborku. Oba postępowania miały charakter zamówień publicznych i prowadzone były w oparciu o przepisy Prawa zamówień publicznych. Poza znaczną różnicą co do wielkości przedmiotu zamówienia rozumianego jako liczba budynków objętych projektem, oba projekty różni przede wszystkim zakres rzeczowy: projekt z Sosnowca miał formę zamówienia na usługi, podczas gdy projekt z Kluczborka miał formę zamówienia na roboty budowlane.

Przedmiotem zamówienia w projekcie Zarządzanie energią w obiektach dydaktyczno-oświatowych w Sosnowcu, ogłoszonym w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 19 czerwca 2012 r., była usługa zarządzania energią w budynkach edukacyjno-oświatowych miasta Sosnowca, pierwotnie 79 obiektów (umowa objęła finalnie 87 obiektów). Zakres usługi obejmował wszystkie działania efektywne ekonomicznie, zmierzające do obniżenia zużycia ciepła, energii elektrycznej, gazu i wody przez wprowadzenie zintegrowanego systemu zarządzania energią w budynkach, umożliwiającego:

- monitoring pracy systemu zużycia energii oraz mediów technicznych,

- optymalizację parametrów pracy systemu energetycznego,

- eksploatację instalacji pobierających energię i media techniczne.

Zamówienie miało na celu wyłonienie wykonawcy, który po zapoznaniu się ze stanem technicznym i funkcjonalnym instalacji wewnętrznych budynków oraz bieżącymi wskaźnikami zużycia energii i mediów technicznych wykona i sfinansuje:

- dokumentację projektową i wykonawczą modernizacji węzłów cieplnych i/lub węzłów rozdziału ciepła oraz instalacji wewnętrznych odbierających ciepła,

- montaż urządzeń służących do monitorowania, sterowania oraz transmisji danych pomiarowych, które przez okres trwania umowy stanowić będą własność wykonawcy, z opcją ich wykupu za 0,01% wartości początkowej po zakończeniu umowy,

- wdroży zintegrowany system optymalnego zarządzania gospodarką energetyczną i mediami technicznymi oraz utrzyma należyte jego działanie przez cały okres objęty umową,

- udzieli gwarancji uzyskania oszczędności w zużyciu ciepła i energii elektrycznej, przy zachowaniu komfortu cieplnego oraz oświetleniowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami,

- prawować będzie ciągły nadzór nad należytym funkcjonowaniem systemu zarządzania energią, w celu osiągnięcia gwarantowanych wskaźników energetycznych i efektów ekonomicznych przedsięwzięcia.

Wykonawca na podstawie swojej wiedzy i doświadczenia oraz w oparciu o charakterystykę energetyczną obiektów określić miał gwarantowane wskaźniki zużycia energii. Zamawiający oczekiwał, że w wyniku realizacji przedmiotu zamówienia zostaną osiągnięte następujące wskaźniki:

- stopień redukcji poboru energii cieplnej wyniesie co najmniej 15%,

- całkowita wartość świadczonej usługi nie przekroczy 70% wartości zaoszczędzonej energii.

Wartość przedmiotu zamówienia określono na 13 839 223 zł netto.

Głównym kryterium oceny ofert była cena (Waga 55) oraz oszczędność ciepła (Waga 40).

W postępowaniu wpłynęła jedna oferta – złożyła ją spółka Siemens Sp. z o.o. Umowę zawarto 22 stycznia 2013 r. Ostatecznie wartość udzielonego zamówienia opiewa na kwotę 17 022 244,29 zł brutto. Umowę zawarto na 10 lat. Z założeń umowy wynika, że zamawiający zaoszczędzi 23 mln zł. Z tych oszczędności 17 mln zł stanowić będzie wynagrodzenie wykonawcy, a 6 mln zł pozostanie w miejskim budżecie. Poziom udzielonych gwarancji wskazuje na: ok. 25% redukcji zużycia energii elektrycznej (oświetlenie) oraz blisko 31% redukcji zużycia energii cieplnej.

Jak zostało wyżej wskazane, omawiany projekt polega przede wszystkim na świadczeniu usług wraz z wykonaniem dostaw niezbędnych do ich realizacji. Przedmiot zamówienia wpisuje się zatem w definicję przedsięwzięcia w rozumieniu przepisów Ustawy o ppp, albowiem przedsięwzięcie polegać może na świadczeniu usług lub wykonaniu dzieła, w szczególności polegającego na doposażeniu określonych urządzeń, lub wręcz innych świadczeniach, o ile będą one połączone z zarządzaniem lub utrzymaniem składnika majątkowego wykorzystywanego do realizacji przedsięwzięcia lub związanego z nim. Na przejęcie tego typu obowiązków przez spółkę Siemens Sp. z o.o. w analizowanym projekcie wskazuje wymóg wdrożenia zintegrowanego systemu optymalnego zarządzania gospodarką energetyczną i mediami technicznymi oraz utrzymanie należyte jego działanie przez cały okres objęty umową. Realizacja przedsięwzięcia w modelu ESCO według zasad wyżej zarysowanych wiąże się automatycznie z podziałem pomiędzy strony umowy określonych zadań i ryzyk. Z kolei wynagrodzenie wykonawcy zależeć będzie od osiągniętego poziomu oszczędności, a zatem nie będzie miało charakteru ryczałtu. Wszystkie te okoliczności wskazują, że umowa zawarta przez gminę Sosnowiec spełnia wszystkie ustawowe cechy ppp. Pomimo tego zamawiający nie zdecydował się na zastosowanie przepisów Ustawy o ppp. Autorowi raportu nie są znane powody podjęcia przez zamawiającego decyzji o niezastosowaniu przepisów Ustawy o ppp.

Kwestia decyzji o stosowaniu lub niestosowaniu przepisów Ustawy o ppp miała istotny wpływ na przedsięwzięcie realizowane przez Starostwo Powiatowe w Kluczborku.

Postępowanie zostało ogłoszone 29 października 2010 r. Prowadzone było w trybie przetargu nieograniczonego, a przedmiot zamówienia obejmował wykonanie robót budowlanych, jak również związanych z nimi dostaw oraz świadczenie usług. Przedmiotem zamówienia było uzyskanie zagwarantowanych oszczędności poprzez wykonanie kompleksowych robót budowlanych polegających na termomodernizacji budynków oraz modernizacji oświetlenia w obiektach budowlanych, stanowiących budynki oświatowe w powiecie kluczborskim, połączone z utrzymaniem tych obiektów przez okres 10 lat oraz refundacja poniesionych wydatków za wykonane roboty budowlane wraz z rozłożeniem płatności w czasie na okres 10 lat. Przedmiot umowy dotyczył ośmiu budynków oświatowych. Celem zamówienia było zrealizowanie robót budowlanych w wyżej wymienionych budynkach oświatowych, zrefundowanie dotychczas poniesionych wydatków za wykonane roboty budowlane, wykonanie wszystkich możliwych działań efektywnych ekonomicznie z zapewnieniem wymaganych parametrów użytkowych w zmodernizowanych obiektach w celu utrzymania inwestycji, utrzymanie obiektów, świadczenie usług zarządzania energią, mediami i wykonanymi ulepszeniami w celu realizacji oraz utrzymania gwarancji uzyskania efektów energetycznych i przedłużenia wartości użytkowych wykonanych ulepszeń. Szacunkowa wartość przedmiotu zamówienia opiewała na kwotę 16 803 278,68 zł. Kryterium oceny ofert była przede wszystkim cena (Waga 60). w postępowaniu wpłynęła jedna oferta, a złożyła ją spółka Siemens Sp. z o.o. Umowę zawarto 25 listopada 2010 r. na kwotę 19 688 532,53 zł.

Przedmiotem umowy miała być wspólna realizacja przedsięwzięcia oparta na podziale zadań i ryzyk pomiędzy stronami umowy. Wykonawca zobowiązał się do realizacji przedmiotu umowy za wynagrodzeniem oraz poniesienia w całości wydatków na jego realizację, a zamawiający zobowiązał się do współdziałania w osiągnięciu celu przedsięwzięcia. Umowa przewidywała szczegółowy podział zadań pomiędzy strony kontraktu. Przedmiotem umowy było uzyskanie zagwarantowanych oszczędności poprzez wykonanie kompleksowych robót budowlanych polegających na termomodernizacji budynków oraz modernizacji oświetlenia w obiektach budowlanych, stanowiących budynki oświatowe w powiecie kluczborskim, połączone z utrzymaniem tych obiektów poprzez okres 10 lat (od 2011 r.) oraz refundacja poniesionych wydatków za wykonane roboty budowlane wraz z rozłożeniem płatności w czasie na okres 9 lat. Poza robotami budowlanymi do wykonawcy należało wykonanie wszystkich możliwych działań efektywnych ekonomicznie z zapewnieniem wymaganych parametrów użytkowych w zmodernizowanych obiektach. Wykonawca miał w całości ponieść nakłady na przedsięwzięcie. Choć umowa nie była wprost nazwana umową o ppp, jej przedmiot, konstrukcja, jak i pewne sformułowania, wprost zaczerpnięte z Ustawy o ppp, wskazywały na nadanie współpracy między stronami umowy cech typowych dla ppp. Na cechy ppp wskazuje także model wynagrodzenia. Za wykonanie przedmiotu umowy strony ustaliły wynagrodzenie wykonawcy w wysokości 19 688 532,53 zł brutto, uzależniając je przede wszystkim od uzyskania gwarantowanego poziomu oszczędności. Wedle umowy, w przypadku nieosiągnięcia gwarantowanych oszczędności w wysokości 23,0% dla energii cieplnej i 27,1% dla zainstalowanej mocy oświetlenia w każdym roku dla każdego obiektu z osobna wykonawca miał zapłacić różnicę wynikającą z gwarantowanych oszczędności, pomniejszoną o faktyczne oszczędności na podstawie noty uznaniowej wystawionej przez zamawiającego. Nie są znane autorowi powody, dla których starostwo powiatowe zrezygnowało z nadania umowie nazwy ppp. Umowa zawarta przez starostwo kluczborskie niczym nie różni się bowiem od innych podobnych umów omawianych szeroko w niniejszym raporcie. Niemniej, wypada odnotować, że charakter prawny tej umowy był przedmiotem oceny sądu.

Zobowiązania z umowy zawartej z Siemens Sp. z o.o. Starostwo Powiatowe w Kluczborku pierwotnie uznało za podlegające wliczeniu do długu publicznego, ujmując je w Wieloletniej Prognozie Finansowej oraz w sprawozdaniach budżetowych. w sierpniu 2012 r. rada powiatu w Kluczborku zmieniła uchwałę w sprawie WPF poprzez rezygnację z ujmowania w WPF w kolumnie dług spłacany omawianej umowy. Uchwałę tę 19 września 2012 r. unieważniło Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Opolu twierdząc, że zobowiązanie zaciągnięte przez starostwo wynika z umowy nienazwanej o terminie zapłaty dłuższym niż rok, związanej z finansowaniem usług, dostaw, robót budowlanych, która wywołała skutki ekonomiczne podobne do umowy pożyczki lub kredytu, czyli umowy, które to zobowiązania na gruncie rozporządzenia wykonawczego do art. 72 ustawy o finansach publicznych stanowią rodzaj zobowiązania dłużnego. Uchwałę Kolegium RIO starostwo powiatowe w Kluczborku zaskarżyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. WSA w Opolu wyrokiem z dnia 11 stycznia 2013 r. skargę oddalił. Należy zauważyć, że od 1 stycznia 2013 r. wszedł w życie art. 18a Ustawy o ppp, zgodnie z którym zobowiązania z umów o ppp nie wpływają na państwowy dług publiczny, jeżeli partner prywatny przejmie na siebie większość ryzyka budowy oraz ryzyka dostępności lub ryzyka popytu. z tego względu w interesie skarżącego było wykazanie, że umowa zawarta pomiędzy starostwem powiatowym w Kluczborku a Siemens Sp. z o.o. jest umową o ppp, a nie umową nienazwaną, co w konsekwencji wymagałoby oceny skutków zobowiązań wynikających z tej umowy na gruncie art. 18a Ustawy o ppp. WSA w Opolu (sygn. akt i SA/Op 445/12) nie skłonił się do argumentacji, że omawiana umowa jest umową o ppp, choć doszukał się w niej elementów charakterystycznych dla ppp. Niemniej, w ocenie WSA w Opolu w spornej umowie nie było zapisu świadczącego o wniesieniu przez podmiot publiczny wkładu własnego, co zdaniem Sądu jest elementem koniecznym, a wynika on bezpośrednio z treści art. 7 ust. 1 Ustawy o ppp. W ocenie WSA w Opolu, użycie w tym przepisie sformułowania, że podmiot publiczny zobowiązuje się do współdziałania w osiągnięciu celu przedsięwzięcia, w szczególności poprzez wniesienie wkładu własnego, oznacza, że ten element jest warunkiem niezbędnym, aby daną umowę zakwalifikować jako umowę o ppp w rozumieniu tej ustawy. WSA w Opolu zwrócił dodatkowo uwagę na element kosztowy, gdyż partner prywatny, stosownie do treści art. 7 ust. 1 Ustawy o ppp, zobowiązuje się do realizacji przedsięwzięcia za wynagrodzeniem oraz poniesienia w całości albo w części wydatków na jego realizację lub poniesienia ich przez osobę trzecią. Jak wskazał WSA w Opolu, zapis ten wymaga, aby partner prywatny, choć w części pokrył koszty realizacji przedsięwzięcia i nie jest dopuszczalne, gdy w całości koszty te ponosi podmiot publiczny. Zatem w sytuacji, gdy wynagrodzenie przewiduje zarówno zwrot wydatków poniesionych na roboty budowlane, jak i wykonanie robót budowlanych oraz koszty utrzymania obiektów i rozłożenie płatności w czasie, spełnienie tego warunku jest wątpliwe. Zdaniem WSA w Opolu, faktu tego nie zmienia zapis uzależniający zmniejszenie wynagrodzenia w przypadku nieosiągnięcia gwarantowanych oszczędności energii. Odmiennego zdania był Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 17 czerwca 2014 r. uwzględnił skargę kasacyjną wniesioną przez powiat kluczborski (sygn. akt II GSK 610/13). Dokonując wykładni treści umowy w świetle reguł wskazanych w art. 65 Kodeksu cywilnego NSA, doszedł do przekonania, że WSA w Opolu nie dokonał kompleksowej analizy treści umowy. w ocenie NSA umowa zawarta przez starostwo kluczborskie jest umową o ppp, o której mowa w art. 7 ust. 1 Ustawy o ppp. Wskazywać ma na to zakres przedsięwzięcia odpowiadający przedsięwzięciu w rozumieniu Ustawy o ppp (co zresztą przyznał WSA w Opolu), ale również występowanie w umowie instytucji charakterystycznych dla ppp: wkładu własnego oraz wynagrodzenia partnera prywatnego uzależnionego od faktycznego poziomu dostępności przedmiotu ppp (art. 7 ust. 2 Ustawy o ppp). Odnośnie do wynagrodzenia NSA wskazał, że wynagrodzenie uzależnione jest od osiągnięcia określonego, założonego poziomu oszczędności, 23% ciepła i 27,1% mocy oświetlenia, przy założeniu, że jest to poziom minimalny. NSA zauważył, że strony przewidziały, iż sposób wyliczenia wynagrodzenia może uwzględnić zarówno sytuacje, gdy zakładany poziom oszczędności nie zostanie osiągnięty i wtedy firma Siemens Sp. z o.o. będzie musiała wyrównać różnicę, niejako ,,dopłacając”, ale także i taką sytuację gdy poziom osiągniętych oszczędności będzie większy od zakładanego i wtedy zamawiający i wykonawca podzielą się wypracowanym w ten sposób zyskiem w proporcji 70% do 30%. Strony przewidziały także możliwość wcześniejszej spłaty poszczególnych rat z możliwością uzyskania z tego tytułu określonych upustów. W ocenie NSA, sposób kalkulowania wynagrodzenia i warunków jego wypłaty jest bardziej złożony i nie można go zredukować do prostej tezy, że mamy do czynienia z odroczonym terminem płatności, zatem jest to umowa podobna do kredytu/pożyczki. NSA zauważył, że z treści umowy jednoznacznie wynika, że płatności nie są odroczone, ale rozłożone na raty (płatne zgodnie z ustalonym harmonogramem). Rozłożenie płatności na raty oznacza regularną zapłatę, ale w częściach, co nie jest tożsame z odroczeniem płatności. W rezultacie, NSA zdecydował o przekazaniu WSA w Opolu sprawy do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu uwag NSA, które w istocie sprowadzają się do konieczności uznania umowy zawartej przez starostwo za umowę o ppp, co w konsekwencji wiąże się z dokonaniem oceny skutków zobowiązań zaciągniętych z tytułu tej umowy przez Starostwo Powiatowe w Kluczborku na gruncie art. 18a Ustawy o ppp.

Omówiony powyżej wyrok NSA w sprawie dotyczącej modernizacji energetycznej budynków oświatowych w Kluczborku jest bardzo istotny. Wynika z niego przede wszystkim, że można mówić o tym, że umowa o ppp jest odrębnym typem umowy nazwanej. Oznacza to, że każda umowa, która spełnia cechy definicyjne ppp wskazane w art. 7 ust. 1 Ustawy o ppp jest umową o ppp, choćby z jej tytułu, a nawet z intencji stron wynikało coś zgoła odmiennego. Tym samym zarówno umowa zawarta przez miasto Sosnowiec, jak i umowa kluczborska są również umowami o ppp. w tym świetle wydaje się celowe, aby zamawiający pamiętali o tym i nie pomijali przepisów Ustawy o ppp przy zawieraniu kontraktów na modernizację energetyczną budynków użyteczności publicznej. Uwaga ta, naturalnie, odnosi się także do innych przedsięwzięć, które posiadają ustawowe cechy ppp. Pomijanie stosowania przepisów Ustawy o ppp może rodzić wiele negatywnych konsekwencji prawnych i narażać kontrakt na nadmierne ryzyko kontrolne. Ponadto, kwalifikacja umowy jako ppp istotna jest również ze względu na przepisy dotyczące długu publicznego.

7 Audyty sporządzone zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 17 marca 2009 r. w sprawie szczegółowego zakresu i form audytu energetycznego oraz części audytu remontowego, wzorów kart audytów, a także algorytmu oceny opłacalności przedsięwzięcia termomodernizacyjnego (Dz. U. z 2009 r. Nr 43, poz. 346).

8 Wkład własny, o którym mowa w art. 2 pkt 5 Ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz. U. z 2009 r. Nr 19, poz. 100 z późn. zm.).

9 w żadnym projekcie ppp w zakresie termomodernizacji strona publiczna nie przeprowadziła dialogu technicznego.

10 R. Cieślak (red.), Partnerstwo publiczno-prywatne: 100 pytań, wyjaśnień i interpretacji, op. cit.

11 R. Cieślak, M. Liżewski, Pierwsza umowa partnerstwa publiczno-prywatnego na Mazowszu, „Gazeta Samorządu i Administracji” 2013, nr 8, s. 51.

3. Podsumowanie i rekomendacje

Wnioski płynące z analizy zrealizowanych termomodernizacji w modelu ppp wskazują, że właściwe przygotowanie podmiotu publicznego do realizacji inwestycji ma decydujący wpływ na skuteczne przeprowadzenie postępowania na wybór partnera prywatnego oraz finalne wdrożenie przedsięwzięcia. Podjęcie decyzji o przeprowadzeniu inwestycji w ramach ppp wymaga określenia celu, który strona publiczna zamierza osiągnąć przez projekt efektywności energetycznej. Jak wskazują przedstawiciele sektora prywatnego, zaangażowani w realizację projektów ppp w obszarze termomodernizacji, strona publiczna najczęściej dąży do osiągnięcia w ramach takiego przedsięwzięcia kilku celów, tj. obniżenia wydatków na energię cieplną i elektryczną, przeprowadzenia kompleksowych prac termomodernizacyjnych i robót budowlanych, poprawy estetyki obiektów. W tym kontekście samorządy powinny kontrolować w ramach określania zakresu rzeczowego przedsięwzięcia proporcje nakładów służących podniesieniu efektywności energetycznej infrastruktury i nakładów służących jedynie poprawie jej funkcjonalności i estetyki, aby elementy dodatkowe nie załamały modelu wzajemnych rozliczeń.

Realizacji tych celów sprzyjać będzie powołanie stałego zespołu, zespołu ds. ppp, odpowiedzialnego za przeprowadzenie i wdrożenie projektu ppp, składającego się z pracowników urzędu oddelegowanych z poszczególnych komórek organizacyjnych odpowiedzialnych m.in. za inwestycje oraz finanse danej jednostki samorządu terytorialnego. Jak pokazuje m.in. przykład realizowanego projektu termomodernizacji obiektów użyteczności publicznej w Karczewie, utworzenie dedykowanej projektowi ppp komórki umożliwia sprawne przeprowadzenie procedury wyboru partnera prywatnego poprzez scedowanie na interdyscyplinarny zespół podmiotu publicznego realnej odpowiedzialności za projekt ppp. w innym przypadku proces negocjacyjny będzie narażony na liczne trudności i ryzyka – od organizacyjnych, przez kompetencyjne, po decyzyjne.

Należy w tym miejscu także zwrócić uwagę na wskazywaną przez podmioty publiczne i partnerów prywatnych realizujących projekty ppp potrzebę zaangażowania przez podmiot publiczny profesjonalnego wsparcia doradczego zarówno na etapie przedrealizacyjnym (analitycznym), jak również na etapie procedury wyboru partnera prywatnego. Warto podkreślić, że na potrzebę zaangażowania zewnętrznych ekspertów, zwraca uwagę sektor prywatny, wskazując, iż projekty realizowane z udziałem doradców gwarantują sprawne procedowanie według określonego harmonogramu oraz przeprowadzenie negocjacji w duchu partnerstwa i realiów biznesowych. Potwierdzają to również statystyki, bowiem spośród 11 projektów termomodernizacji przewidzianych do realizacji w modelu ppp, ani jeden nie zakończył się fiaskiem (zawarto 4 umowy, zaś 3 projekty są w fazie negocjacji). Warto zatem zadbać o zaangażowanie profesjonalnego doradcy, który z uwagi na specyfikę projektów z obszaru efektywności energetycznej będzie posiadał praktyczne doświadczenie w realizacji tego typu przedsięwzięć.

Powyższe uwagi i rekomendacje podmiotów publicznych i prywatnych dotyczące przygotowania przedsięwzięć ppp znajdują potwierdzenie w udanych projektach zrealizowanych w Karczewie i Bytomiu, gdzie zawarcie umowy o ppp zostało poprzedzone stosownym procesem analitycznym. Analizy przedrealizacyjne pozwoliły na zidentyfikowanie potrzeb podmiotu publicznego oraz głównych ryzyk związanych z realizacją przedsięwzięcia w formule ppp ze wskazaniem korzyści i wad w realizacji danego projektu w modelu ppp w porównaniu z wariantem tradycyjnego zamówienia publicznego. Dodatkowo, niezależnie od zakresu analiz prawno-finansowych, wdrożenie przedsięwzięć ppp w obszarze termomodernizacji powinno zostać poprzedzone dokonaniem inwentaryzacji infrastruktury objętej zakresem przedsięwzięcia. Kluczowym elementem w tego typu projektach jest bowiem określenie już w początkowej fazie procesu metodologii pomiaru i obliczenia oszczędności energii oraz specyfikacja pożądanego zakresu prac modernizacyjnych niezbędnych do uzyskania oczekiwanego efektu energetycznego. Pozwoli to podmiotowi publicznemu na określenie charakteru inwestycji (remontowego lub oszczędnościowego) oraz na wskazanie, jakie niezbędne prace należy wykonać w celu zmniejszenia zużycia energii w obiektach, a które z nich będą miały jedynie charakter dodatkowy (często jedynie estetyczny), wpływający wyłącznie na wzrost kosztów inwestycji. Należy bowiem pamiętać, iż o powodzeniu projektów ppp w obszarze efektywności energetycznej decyduje możliwość ich „samofinansowania”, czyli uzyskania oszczędności na takim poziomie, który umożliwi w całości lub w większości sfinansowanie wynagrodzenia partnera prywatnego, bez konieczności angażowania dodatkowych środków budżetowych.

Partnerzy prywatni pytani o przesłanki zainteresowania współpracą w konkretnych projektach wskazują, iż zwracali w pierwszej kolejności uwagę na potencjał obiektów publicznych pod kątem możliwości zwiększenia ich efektywności energetycznej w celu osiągnięcia wymiernego efektu „oszczędnościowego”. Zwrócili również uwagę na konieczność prowadzenia negocjacji w sposób umożliwiający im wskazywanie rekomendowanych konfiguracji i zakresu projektu z uwzględnieniem rozwiązań technicznych. Istotnym czynnikiem decydującym o zaangażowaniu strony prywatnej w dany projekt jest również skala projektu i jego wartość uzasadniająca wieloletnią realizację umowy. w ocenie partnerów prywatnych, samorządy planujące projekty w zakresie efektywności energetycznej w formule ppp powinny korzystać z doświadczeń samorządów, które skutecznie zrealizowały takie przedsięwzięcia, aby postawić przed sobą i partnerem prywatnym realne i efektywne cele projektu możliwego do zrealizowania w w realistycznym harmonogramie.

Reasumując, w opinii podmiotów publicznych i partnerów prywatnych projekty ppp w obszarze efektywności energetycznej charakteryzują się przejrzystym i efektywnym modelem rozliczeń między stronami umowy o ppp co przekłada się na wysoki odsetek udanych projektów ppp. Na rynku nie brakuje inwestorów zainteresowanych udziałem w takich przedsięwzięciach, gdyż skuteczne wdrożenie projektów w tym obszarze jest zadaniem o bardzo wysokim stopniu wykonalności.

ZJAWISKO: Zrównoważenie zakresu przedsięwzięcia pod względem efektu energetycznego i infrastrukturalnego – w strumieniu płatności, wraz ze wzrostem nakładów niezwiązanych z efektywnością energetyczną (nakłady związane z podniesieniem funkcjonalności i estetyki infrastruktury) powodują spadek udziału środków jakie zaoszczędzono w związku z oszczędnościami energetycznymi.

SKUTEK: Projekt zmienia swoją naturę, trudno znaleźć partnera, który jest w stanie zarządzać wszystkimi ryzykami – od energetycznych po budowlane.

PRZYCZYNA: Zbyt rozwinięte plany inwestycyjne nieadekwatne do modelu finansowego przedsięwzięć finansowanych z oszczędności.

ROZWIĄZANIE: Dostosowanie skali inwestycji energetycznej do innych elementów przedsięwzięcia o znaczeniu estetycznym. Pomoc doradcy technicznego w zdefiniowaniu zakresu przedsięwzięcia. Konsultacje z sektorem prywatnym/potencjalnymi partnerami na jak najwcześniejszym etapie.

ZJAWISKO: Przewlekłość negocjacji i rozmycie celów postępowania.

SKUTEK: Przedłużające się postępowanie nie może doprowadzić do umowy, w skutek czego utracona jest szansa na zawarcie umowy i związane z tym osiągnięcie oszczędności.

PRZYCZYNA: Brak pewności co do celu postępowania i sposobu ułożenia relacji z partnerem, brak doradztwa technicznego i prawnego, brak harmonogramu negocjacji i ram prawnych całego procesu.

ROZWIĄZANIE: Jasne ustalenie harmonogramu i celu postępowania. Ujęcie procesu wdrażania przedsięwzięcia w jasne ramy czasowe i egzekwowanie ich przez szefostwo podmiotu publicznego. Zatrudnienie doświadczonych doradców, wspierających proces przygotowania przedsięwzięcia i sam proces negocjacji. Podmiot publiczny nie powinien oczekiwać, że strona prywatna przedłoży rozwiązania techniczne i projekt umowy – wyjściowe dokumenty i rozwiązania w tym zakresie powinny być zaproponowane przez stronę publiczną na etapie rozpoczęcia negocjacji.

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) jest agencją rządową, która od 2000 roku wspiera przedsiębiorców. Celem działania PARP jest rozwój małych i średnich firm w Polsce – powstawanie nowych podmiotów, podnoszenie kwalifikacji i wzrost potencjału, wzmocnienie pozycji konkurencyjnej w oparciu o innowacyjność i nowoczesne technologie, kształtowanie przyjaznego otoczenia biznesowego, tworzenie warunków do prowadzenia działalności gospodarczej. Realizując działania wspierające przedsiębiorców (a także: instytucje otoczenia biznesu, jednostki samorządu terytorialnego, państwowe jednostki budżetowe, uczelnie), PARP korzysta ze środków budżetu państwa oraz funduszy europejskich. Zarówno w okresie przedakcesyjnym, jak i po wejściu przez Polskę do Unii Europejskiej, PARP oferowała przedsiębiorcom wsparcie finansowe i szkoleniowo-doradcze. w latach 2007–2015 Agencja realizuje działania w ramach trzech programów operacyjnych: Innowacyjna Gospodarka, Kapitał Ludzki i Rozwój Polski Wschodniej. w kolejnym okresie, obejmującym lata 2015-2020, odpowiada za wybrane działania w ramach nowych programów pomocowych: Program Operacyjny Inteligenty Rozwój, Program Operacyjny Wiedza, Edukacja, Rozwój, Program Operacyjny Polska Wschodnia.

PARP posiada unikalne doświadczenie nie tylko w przekazywaniu pomocy unijnej przedsiębiorcom. Od kilku lat w Agencji działa Ośrodek Badań nad Przedsiębiorczością, którego zadaniem jest prowadzenie badań z zakresu przedsiębiorczości, innowacyjności, zasobów ludzkich i usług wspierających prowadzenie działalności gospodarczej. Ich wyniki są wykorzystywane przy opracowywaniu nowych programów pomocowych i instrumentów służących rozwojowi przedsiębiorczości.

Aby pomoc była skuteczna, przedsiębiorca musi mieć łatwy dostęp do informacji na jej temat. PARP zainicjowała utworzenie Krajowego Systemu Usług dla MSP (KSU). KSU oferuje doradztwo dla firm na każdym etapie prowadzenia działalności: od rejestracji działalności, poprzez sprawne prowadzenie i zarządzanie firmą, aż po zawieszenie lub zakończenie działalności. Wszystkie ośrodki KSU działają na podstawie wypracowanych Standardów Usług, dzięki czemu przedsiębiorca może być pewien, że otrzyma usługę najwyższej jakości.

Działający przy PARP ośrodek sieci Enterprise Europe Network daje szansę przedsiębiorcom na skorzystanie z możliwości rynku ogólnoeuropejskiego. Ośrodek oferuje nieodpłatne, kompleksowe usługi obejmujące informacje, szkolenia i doradztwo, przede wszystkim z zakresu prawa i polityk Unii Europejskiej, prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce i za granicą, dostępu do źródeł finansowania, internacjonalizacji przedsiębiorstw, transferu technologii oraz udziału w programach ramowych UE.

PARP stale dopasowuje ofertę informacyjno-doradczą do zmieniających się potrzeb przedsiębiorców oraz pojawiających się nowych kanałów komunikacji. Obecnie Agencja dysponuje kilkunastoma specjalistycznymi portalami internetowymi i społecznościowymi oferującymi szkolenia e-learningowe, e-booki, transmisje ze spotkań szkoleniowych i konferencji, informacje nt. możliwości ubiegania się o wsparcie, bazy wiedzy, publikacje, wyniki badań. z informacji i narzędzi zawartych we wszystkich portalach PARP dostępnych za pośrednictwem głównego portalu Agencji www.parp.gov.pl korzysta blisko milion internautów miesięcznie.

Osoby zainteresowane uzyskaniem dostępnych w PARP informacji na temat programów wsparcia dla przedsiębiorców oraz instytucji otoczenia biznesu mogą skorzystać z infolinii prowadzonej w ramach Punktu Informacyjnego PARP. Konsultanci udzielają informacji telefonicznie i poprzez pocztę elektroniczną oraz biorą udział w spotkaniach z zainteresowanymi osobami.

Zapraszamy do skorzystania z naszych usług!

Instytut Partnerstwa Publiczno-Prywatnego (Instytut PPP), jako niezależna fundacja (NGO) wspiera administrację samorządową i centralną w tworzeniu planów rozwoju infrastruktury i usług publicznych jak i w ich urzeczywistnianiu w drodze współpracy z sektorem prywatnym, szczególnie w drodze ppp i koncesji. Instytut PPP pomaga również sektorowi prywatnemu rozwijać działalność na rynku inwestycji publicznych – zwłaszcza w modelu partnerstwa publiczno-prywatnego. Celem statutowym Instytutu PPP jest krzewienie idei ppp w Polsce. Instytut PPP jest partnerem Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości w realizacji projektu systemowego PARP „Partnerstwo publiczno-prywatne” finansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Działanie 2.1. „Rozwój kadr nowoczesnej gospodarki”, Poddziałanie 2.1.3. „Wsparcie systemowe na rzecz zwiększenia zdolności adaptacyjnych pracowników i przedsiębiorstw”.

Więcej informacji na stronie internetowej www.ippp.pl.

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości

ul. Pańska 81/83 00-834 Warszawa

tel.: + 48 22 432 80 80

fax: + 48 432 86 20

e-mail: biuro@parp.gov.pl

www.parp.gov.pl

Infolinia dla przedsiębiorców

tel.: +48 22 432 89 91

tel.: +48 22 432 89 92

tel.: +48 22 432 89 93

Table of Contents

Raport dotyczący rynku ppp w Polsce w obszarze termomodernizacji

1. Wprowadzenie

1.1 Efektywność energetyczna a zadania własne jednostek samorządu terytorialnego

1.2 Przegląd postępowań na wybór partnera prywatnego/koncesjonariusza w obszarze termomodernizacji

2. Analiza przeprowadzonych postępowań oraz zawartych umów o ppp dotyczących realizacji przedsięwzięć w obszarze termomodernizacji

2.1 Przygotowanie projektu

2.2 Przedmiot i zakres inwestycyjny przedsięwzięć

2.3 Tryb wyboru partnera prywatnego

2.4 Warunki udziału w postępowaniu

2.5 Kryteria oceny ofert

2.6 Struktura finansowa projektu i czas trwania umowy

2.7 Okres umowy

2.8 Podział zadań i ryzyk

2.9 Wsparcie eksperckie

2.10 Analizy przedrealizacyjne

2.11 Doradztwo prawne

2.12 Rezultaty postępowań

2.13 Korzyści z zastosowania modelu ppp w projektach obejmujących termomodernizację – ocena sektora publicznego

2.14 Projekty typu ESCO bez zastosowania przepisów Ustawy o ppp

3. Podsumowanie i rekomendacje